مواد شیمیایی مورد استفاده در صنایع تولید و فرآوری مواد معدنی (مس و طلا)

۱. مواد شیمیایی پرکاربرد در فرآوری و استحصال مس

۱-۱. کلکتورها (Collectors) برای فلوتاسیون مس

کلکتورها مهم‌ترین مواد در فرآیند فلوتاسیون کانی‌های سولفیدی مس هستند و نقش انتخاب‌پذیری در اتصال به سطح کانی دارند.

• زایلتیوپات‌ها (Xanthates) مانند PEX و PAX
  کاربرد: افزایش چربی‌دوستی سطح کانی‌های سولفیدی مس مانند کالکوپیریت.

• دی‌تی‌پی‌ها (DTPs – Dithiophosphate)
  کاربرد: بهبود بازیابی در کانسنگ‌های پیچیده یا دارای آلودگی.

• تیوکربامات‌ها (Thiocarbamates)
  کاربرد: مناسب برای کانسنگ‌های کم‌عیار یا اکسیدی–سولفیدی مخلوط.

۱-۲. کف‌سازها (Frothers)

کف‌سازها برای پایدارسازی حباب‌ها و انتقال بهتر ذرات معدنی استفاده می‌شوند.

• MIBC (متیل ایزوبوتیل کربینول)

• پروپیلن گلایکول‌ها (PPG)

• الکل‌های سنگین

نکته سئو: “کف‌ساز فلوتاسیون مس” یکی از پرجستجوترین عبارت‌ها در صنایع معدنی است.

۱-۳. بازدانده‌ها و فعال‌کننده‌ها (Depressants & Activators)

بازدانده‌ها

برای جلوگیری از شناورسازی کانی‌های ناخواسته به کار می‌روند:

• سیلیکات سدیم

• کاربوکسی‌متیل‌سلولز (CMC)

• نشاسته اصلاح‌شده

فعال‌کننده‌ها

برای افزایش واکنش‌پذیری سطح کانی:

• سولفات مس (CuSO4)
  کاربرد: فعال‌سازی پیریت یا کانی‌های سرب برای جدایش بهتر.

۱-۴. مواد شیمیایی مورد استفاده در لیچینگ مس

در استخراج مس به روش هیدرومتالورژی از محلول‌های اسیدی یا اکسیدکننده استفاده می‌شود:

• اسید سولفوریک (H₂SO₄) – مهم‌ترین عامل لیچینگ کانسنگ‌های اکسیدی

• استخراج‌گرهای آلی (SX) مانند LIX984N و Acorga
  کاربرد: انتقال گزینشی یون مس از محلول آبی به فاز آلی

• کاتالیست‌های اکسیداسیون مانند یون‌های آهن (Fe³⁺)

۲. مواد شیمیایی مورد استفاده در صنایع استحصال و فرآوری طلا

۲-۱. مواد لیچینگ و حل‌کننده طلا

سیانیدها

مرسوم‌ترین و اقتصادی‌ترین روش برای استخراج طلا:

• سدیم سیانید (NaCN)

• کلسیم سیانید

کاربرد: حل‌سازی طلا از کانی‌های آزاد یا پیرو هیدرومتالورژی.

جایگزین‌های محیط‌زیستی سیانید

• تیوسیانات

• تیواوره

• هیپوکلریت‌ها

این مواد برای پروژه‌هایی با محدودیت‌های زیست‌محیطی پیشنهاد می‌شوند.

۲-۲. مواد اکسیدکننده در لیچینگ طلا

برای فعال‌سازی و سرعت‌دهی واکنش لیچینگ:

• اکسیژن خالص

• هیدروژن پراکسید

• پرمنگنات پتاسیم

۲-۳. مواد کمک‌فلوتاسیون برای طلا (در سنگ‌های سولفیدی)

در کانسنگ‌هایی که طلا همراه با سولفیدهاست از فلوتاسیون استفاده می‌شود.

• کلکتورهای سولفیدی (PAX، SIPX، DTP)

• کف‌ساز MIBC

• بازدانده‌های پیریت مانند آهک

۲-۴. مواد شیمیایی جداسازی و بازیابی طلا از محلول

پس از لیچینگ، طلا باید از محلول جدا شود:

• رزین‌های تبادل یونی (IX)

• کربن فعال (CIP / CIL)

• روی پودری برای روش Merrill–Crowe

۳. مواد کمکی عمومی در کارخانه‌های فرآوری مواد معدنی

این مواد در خطوط مختلف تولید مس و طلا کاربرد مشترک دارند:

• آهک – تنظیم pH و کنترل پیریت

• فلوکولانت‌ها – ته‌نشینی و آبگیری لجن‌ها

• کلریدها و سولفات‌ها – کنترل بخش لیچینگ

• مواد ضدخوردگی – محافظت تجهیزات